کلیسای هوهانس مقدس در سهرقه (سُهرُل)

نویسنده:یوسف دیزماری


در بین ساکنان امروزی دیزمار ارسباران ، بعد از تات‌ها (آذری زبان‌ها) ارامنه قدیمیترین ساکنان دیزمار ارسباران به حساب می‌آیند.قدمت حضور ارامنه در دیزمار ارسباران از زمان جدایی کلیسای ارامنه از کلیسای ارتدوکس شرق در سال 451 میلادی یعنی به اواسط ساسانیان مربوط می‌شود.این قوم صنعتکار در دیزمار ارسباران در‌ روستاهای اوردوکون،قشلاق ارامنه،موجمبار،سهرقه (سهرل)،اعقان،اوشتبین،اولی و ...ساکن بودند.متاسفانه موجمبار و سهرقه واقع در رودقات شرقی از بدنه دیزمار جدا و ضمیمه بخش صوفیان شده‌اند.در حال حاضر جمعیت کل ارامنه دیزمار به تعداد انگشتان دست می‌رسد.ارامنه دیزمار ارسباران از نظر مذهبی تابع خلیفه‌گری تبریز هستند.قسمت عمده ارامنه دیزمار ارسباران بموجب عهدنامه ننگین ترکمنچای توسط روس‌ها از دیزمار به قره‌باغ کوهستانی واقع در اراضی جمهوری آذربایجان کوچانیده شدند و ایلات ترک زبان قاجار،الیاسکانلو،پسیان و ...نیز از قره‌باغ به قره‌داغ بویژه دیزمار ارسباران پناهنده شدند.با این مهندسی جمعیت ، روس‌ها توانستند جمعیت ارامنه قره‌باغ را چندین برابر کنند و آنها را از اقلیت به اکثریت تبدیل کنند.تا زمان شروع جنگ جهانی اول ارامنه بعنوان دومین اقلیت دیزمار ارسباران با ترک‌های آذربایجانی (که در اکثریت بودند) و با تات‌ها(آذری زبان‌ها) که اقلیت سوم محسوب می‌شدند،رفتار برادرانه داشتند. متاسفانه برخی خوانین و کشیشان ارامنه دیزمار فریب وعده‌های پوچ روس‌ها را خوردند و بر روی همشهریان ترک و تات خود اسلحه کشیدند و یا با قوای آندرانیک خونخوار که به قصد تجزیه ایران و عثمانی لشکرکشی کرده بود،همکاری نمودند.این عمل ناپسند ارامنه باعث شد تا برخی عشایر و روستاییان از دست ارامنه ساکن در دیزمار بویژه روستای ارمنی نشین موجمبار در رودقات شرقی به امیر ارشد حاج علیلو بزرگ سردار قراجه‌داغی شکایت کنند.امیر ارشد بناچار در صدد تنبیه خیانات ارامنه برآمد و خوشبختانه این امر بصورت کد خدا منشی حل شد و ارامنه با میل و اختیار خود به تبریز مهاجرت نمودند و در اندک مدتی در تبریز با زندگی مدرن شهری آشنا شدند .بهترین لنت کوب تبریز،بهترین میل لنگ تراش تبریز و ...از بین هموطنان ارمنی دیزماری الاصل به منصه ظهور رسیدند. آقایان بنیامین،آشوت و ...ساکن در محله میارمیار تبریز از این طیف به حساب می‌آیند. در اواخر حکومت تزار جمعیت کوچی از ارامنه از قصبه مرزی مهری (مگری) واقع در ارمنستان و روبروی گمرک نوردوز به خاروانا آمدند و به دین اسلام مشرف شدند .اکنون این طایفه به جدیدالاسلام معروف است.گفته می‌شود این دسته از ارامنه مگری با دیدن رفتار کارگران اهل خاروانا ، مجذوب دین اسلام شدند.